విష్ణువు ఎందుకు కొయ్యబారిపోయాడు? : Why god has become stone or wooden?

एका भार्या प्रकृति-मुखरा चञ्चला च द्वितीयाः
पुत्रस्तव एको भुवन विजयी मन्मथो दुर्निवारः
शेषः शय्या शयनम् उदधो वाहनम् पन्नगारिः
स्मरं स्मरं स्वगृह चरितं दारुभूतो मुरारिः

ఏకా భార్యా ప్రకృతి-ముఖరా చఞ్చలా చ ద్వితీయా
పుత్రస్త్వ ఏకో భువన విజయీ మన్మధో దుర్నివారః
శేషః శయ్యా శయనమ్ ఉదధో వాహనం పన్నగారీః
స్మరం స్మరం స్వగృహ చరితం దారుభూతో మురారిః

Many people used to raise this question, why God has become a wooden idol or stone idol. This question is answered with wit by a poet. The poet started thinking of god’s (Vishnu Bhagavan in this case) family how happily he lives with his house.
God Vishnu has two wives one by nature very talkative, here the poet is referring to Bhoomi or mother earth, for every thing she responds with nature. The second wife is whimsical. The duty of God Vishnu is to protect the nature but where is world conquering son Manmatha is unstoppable. Because of such unrest in the family if he wants to take some rest but then his bed is made of snake, and more over that bed is placed on the sea. His vahanam is panngari eagle which is the enemy of the snake. Thinking of such household problems, again and again, he became wooden. This is the greatness of our poets. They see things with humor as well as with a lot of devotion.

చాలామంది భగవంతుడు బండరాయిగా ఎందుకు మారిపోయాడు, లేదా ఎందుకు కొయ్యబారిపోయాడు అని అడుగుతూ ఉంటారు. దానికి సమాధానంగా ఒక కవి ఈ చమత్కారమైన పద్యం చెప్పాడు.
ఏకా భార్యా ప్రకృతి-ముఖరా: ఒక భార్య ప్రకృతి సిద్ధంగా ముఖరా అంటే అస్తమానూ చిర్రుబుర్రు లాడుతూ వుంటుంది (భూమి కంపించటం లేదా మరేదో ప్రకృతి వైపరీత్యాలకి కారకమవుతూ వుంటుంది), మరి రెండవ భార్యో ఆవిడైనా స్థిరంగా ఉంటుందా అంటే అదీ లేదు ఆవిడకున్నంత చంచల స్వభావం ఎవ్వరికీ లేదు.(లక్ష్మి ఒక్కచోట స్థిరంగా వుండదు). పుత్రుడు భువనవిజయి అలాంటి మన్మథని వారించ గలిగేవారేలేరు. లోకాలని పాటించవలసిన మహా విష్ణువు తన తనయుడే అసందర్భంగా మన్మథ బాణాలతో సృష్టి నాశనానికి పాల్పడుతున్నాడు. పోనీ పెళ్ళాం పిల్లలతో పడలేను కాసేపు విశ్రాంతి తీసుకుందాం అనుకుంటే శేష శయ్యా మంచమేమో పాము, పోనీ అదైనా స్థిరమైన చోట వుందా అదీ లేదు శయనం ఉదధౌ అంటే సముద్రం మీద పాము మంచం. ఎక్కడికైనా పోదాం అనుకుంటే వాహనమేమో పన్నగారి అంటే పాములకు శత్రువయిన గరుత్మంతుడు. ఇన్ని సమస్యలను మళ్ళీ మళ్ళీ తలచుకుని మహా విష్ణువు కొయ్యబారిపోయి బండరాయిలా మారిపోయాడట. ఇదే మన కవుల, ఋషుల గొప్పతనం వారు ప్రతి విషయాన్ని అత్యంత భక్తి భావనతోనేకాదు, చమత్కారంతో కూడా ఆలోచించేవారు.

Amar Jonmo bhumi

During my M.Tech days at IIT-Madras to sing on the independence day celebration, I learnt this song. That time like many I also did concentrate only on the tuning part of the song as I don’t know bengali. After a while later a little research on this song made me fall in love with the song once again but this time on the lyrics, and it even made me fall in love with the language. As I said I don’t know bengali, so my understanding of this song is based on the general and common words of indo-Aryan languages (specially derived from sanskrit). Once I got the understanding of the song I felt beauty and proud feeling of my nation. Little more deeper thought made me realize why vandemataram became a national level movement for freedom struggle. such is the power of lyrics and inspiration of great motherland. Since I don’t know bengali, I am just trying to write the meaning of song based on the linguistic commonality in the lyrics as understand.

Dhana dhanya pushpa bhara, aamader ei bashundhara.
Taahar maajhey aachey desh ek, shokol dhesher”Dhana dhanya pushpa bhora, aamader ei bashundhara.”
shera –
O shey je shopno diye toiri, shey je smriti diye ghera!
Emon deshti kothao khunjey pabey nako tumi –
Shokol desher raani shey je, aamar jonmobhumi!
Shey je aamar jonmobhumi! Shey je aamar jonmobhumi!

Chandra shurjo groho taara, kothay ujol emon dhaara?
Kothay emon khaley toreet, emon kalo meghey?
O taar paakhir daakey ghumiye pori, paakhir daakey jegey! ||Emon deshti||

Ato snigdha nadi kaahar? Kothaay emon dhumro paahar?
Kothay emon haritkshetra aakashtoley meshey?
Emon dhaaner opor dheu khele jay baatash kahaar deshey? ||Emon deshti||

Pushpey pushpey bhora shakhi; kunjey kunjey gaahey paakhi;
Gunjariyaa aashey ari, punjey punjey dheye –
Tara phuler upor ghumiye porey phuler madhu kheye! ||Emon deshti||

Bhai-er maa-er ato sneho kothay geley pabey keha?
O maa! Tomar charanduti bakkhey aamar dhori –
Aamar ei deshetei jonmo, jeno ei deshetei mori! ||Emon deshti||
Dhana( money or welth) dhanya (rice or paddy) in sanskrit dhanya means grains (rice grains), pushpa (flower) bhora (filled with hindi: bhara) aamader ei (this is ours) bashundhra ( in sanskrit vasundhara) vasudhaarayati iti vasundhara meaning that in which wealth is inherited.

In the middle of this vasundhara (taahar) aachey (there is, in sanskrit aasti) desh ek (one country) shokol (in sanskrit sakala meaning all) desher (countries) sheraSun, moon, planets, and stars aglow, (the best)..
This country is made of dreams (shopno, sanskrit svapna) and memories (smriti same in sanskrit)
such deshti (country) you (tumi hindi tumhe) khunje (hindi khoj search) will not get (pabe hindi paana meaning to get) Such country you will not get anywhere. (sanskrit sakala) queen of all countires aamar (hindi hamara) janmabhumi.

where the land (Dhaara same as sanskrit) which is being lightend (ujol sanskrit ujvala meaning prakash) by sun, moon, planets and stars.

Kothay emon khaley toreet, emon kalo meghey?
kalo meghey meaning black clouds (in sanskrit kala megha) toreet meaning lightning (in sanskrit tadit) where in the black clouds a beatiful lightning will keep playing

Where in the call birds (paakhir sanskrit pakshi) we go to sleep and in the call of birds we wakeup (jegey, hindi jaaagana, sanskrit jaagRt)

where you get such pure (snigdha, same as sanskrit) rivers (nadi same as sanskrit) where you get such mountains (pahaar, hindi pahaad) covered with smoke (dhumro hindi dhUmra) like clouds.
Where can you get such green fields (hairtkshtra, in sanskrit harita is green color and kshetra means land) as high as sky (aakaash same in sanskrit)
where rice paddy fields are playing with gusty winds and looking like sea of paddy fields.

Where trees are and plants are filled with blossming flowers, and birds sing in groups.
where honey bees come in groups and enjoy the nector in those blossming flowers.

where can you get such brotherly (bhai-er hindi bhai) motherly (maa-er hindi maa) friendship.

O mother I will hold your feet (charan same as sanskrit) close to my heart
I am born (jonmo in sanskrit janma) here and I would like to leave my last breath (die mori in sanskrit maran) here only.

Complete meaning:
Brimming with wealth, grains, and flowers,
This earth of ours,
In which there’s a land, which ranks among the firsts.
Created in dreams, wrapped around in memories.
Nowhere will you find a nation so grand,
Queen of all, she is my motherland.

Sun, moon, planets, and stars aglow,
Where else with such a vibrant flow?
Where does lightning dance in clouds so dark and deep?
(Her) birdsong wakes me up, after lulling me to sleep.
Nowhere will you find a nation so grand,
Queen of all, she is my motherland.

Who has such cool rivers?
Where are such smoky mountains?
Where do such lush green fields meet under the sky?
Where does the wind make such waves on rice-fields and blow by?
Nowhere will you find a nation so grand,
Queen of all, she is my motherland.

The trees are decked with flowers,
Singing birds teeming bowers,
Swarms of murmuring honeybees rush by,
Drink the nectar and on blossoms, they lie.
Nowhere will you find a nation so grand,
Queen of all, she is my motherland.

Such love from brother and mother,
Where else will you discover?
O Mother, I hold your two feet to my heart.
In this land, I was Born, from here be my final Depart.
Nowhere will you find a nation so grand,
Queen of all, she is my motherland.

Here is a link to the video song sung by bhaarata ratna M.S. Subbalakshmi ji.

what I understood after a little research on this song is all Indian languages have many linguistic commonalities. Visualisation of a nation in such simple and pure terms amounts to a great patriotism and nationalistic feel. This is the same reason simple and pure verses in Vande Mataram became the inspiration for freedom struggle

సౌఖ్యాలకు నిలయమౌ స్వర్గసీమ మనకేలా

సంఘ సాహిత్యం చదివితే వచ్ఛే స్ఫూర్తి మన దేశం మీద కలిగే ప్రేమ, ఇంక ఎవ్వరూ, ఎక్కడా కలిగించలేరేమో అన్నంతగా ఉంటుంది. శ్రీరాముడు జననీ జన్మభూమిశ్చ స్వర్గాదపి గరీయసి. అన్నాడట, అసలు అమ్మ మీద, జన్మ భూమి మీద ఎందుకంత ప్రేమ అని ఒక్క సారి ఆలోచిస్తే వొళ్ళు పులకరిచేటట్టు బోలెడు ఉదాహరణలు లభిస్తాయి. వాటికి అద్దం పుట్టినదే ఈ సాహిత్యం.

సౌఖ్యాలకు నిలయమౌ స్వర్గసీమ మనకేలా
వాత్సల్యము పంచి ఇచ్చు మాతృభూమి ఉండగా

మాతృమూర్తి, మాతృభూమి తప్ప ఇంక ఎవ్వరు అంత వాత్సల్యం పంచి ఇవ్వలేరట అందుకే రాముడు ఆలా అన్నాడు. నిజమే కదా మనకు అమ్మ దగ్గర దొరికిన ప్రేమ ఇంకెక్కడ లభిస్తుంది? ఆ ప్రేమ కోసం, సకల సౌఖ్యాలను, స్వర్గాలను కాలరాయటానికి సిద్దమే కదా.

దేవతలీ దేశాన దేహధారులౌదురట
జపతప సాధనలు చేసి జన్మరహితులౌదురట
మరల మరల మాధవుడే ఇటకు వచ్చి పోవునంట
మంచివారి బ్రోచి దుర్మతులను ద్రుంచునంట || సౌఖ్యాలకు ||

గాయంతి దేవాః కల గీతికాని
ధన్యాస్తు తే భారత భూమి భాగే
స్వర్గాపవర్గాస్పద మార్గ భూతే
భవంతి భూయః పురుషాః సురత్వాత్.

దేవతలు కూడా ఈ మాకు దేవా పదవులు వద్దు మోక్షానికి దారి చూపే భారత భూమి భాగంలో ఒక్క జన్మ కలిగించు చాలు అని వేడుకుంటారట. అలా దేవతలు ఇక్కడ పుట్టి జపతప సాధనలు చేసి మోక్షం పొందుతారట.

యదా యదాహి ధర్మస్య గ్లానిర్భవతి భారత అని కృష్ణ భగవానుడు అన్నాడు ఈ దేశంలో ధర్మానికి ఎప్పుడు లోటు కలిగినా నేను మళ్ళీ పుట్టి ధర్మాన్ని పరిరక్షిస్తాను అన్నాడు. కేవలం ధర్మ పరిరక్షణ కోసం మాత్రం కాదు, ఆ భగవానుడికి కూడా ఈ మాతృభూమి మీద వున్న మమకారం మరల మరలా ఆ మాధవుడిని ఇక్కడ పుట్టేటట్టు చేస్తుందిట.

అచ్చరల వియచ్చరల సొబగులు మాకేలా
తుంబురాది గంధర్వుల గానాలవి యేలా
కన్నతల్లి కన్నీరీ కరములతో తుడిచెదము
హృత్తంత్రులు మీటి ఆమె ఉల్లము రంజిలజేతుము || సౌఖ్యాలకు ||

ఒక వేళ మా తప్పిదాల వలన నా కన్నతల్లి కంటతడి పెట్టవలసి వస్తే, అమ్మని ఊరడించటానికి (ఆశ్చర్యం ప్రకృతి, అచ్చెరువు వికృతి) అచ్చెరువు కలిగించే వజ్ర వైడ్యూరాల సొబగులు మాకెందుకు? గానం మొట్టమొదట చేసింది తుంబురుడు, గంధర్వులు అని ప్రతీతి, అలాంటి వీనులవిందైన గానాలు కూడా మాకు అవసరం లేదు. అమ్మ కన్నీరు ఈ మా చేతులతో తుడిచేస్తాం, మా హృదయాన్నే వీణకి తీగలాగా మలచి వాటిని మీటి అమ్మ మనసు కుదుట పడేలా చేస్తాం.

చిరయశోలలాముడూ శ్రీరాముడు మనవాడే
సురగంగను భువి కొసగిన భగీరధుడు మనవాడే
ఆత్మాహుతి నొనరించిన అమరవీరులెందరో
ఆదర్శముగా నిలిచిరి ఆకసమున తారలైరి || సౌఖ్యాలకు ||

చీర యశస్సు కలిగిన రాముడు ఈ భూమి మీద పుట్టిన వాడే, అమరావాహిని అయిన, దేవగంగను భువికి రప్పించిన భగీరథుడు, ఈ గడ్డ మీద పుట్టినవాడే. ఈ దేశం కోసం ప్రాణత్యాగం చేసిని అమర వీరులు చాలా మంది మాకు ఆదర్శం గా నిలిచి వారు ఆకాశంలో తారలలాగా మారిపోయారు.

ఇంతటి గొప్ప చరిత్ర గల అమ్మ, మాతృభూమి ఉండగా, స్వర్గం మాకెందుకు….
భారతమాతకు జయం కలుగు గాక.


కోట్లకు పడగలెత్తిన ఒక మహాకవి తన దాన ధర్మాలతో ఆస్తి మొత్తం కోల్పోయి భిక్షగాడిగా మారపోయాడు. ఒక మహారాజు ఆ కవిని గమనించి గుర్తు పట్టి మీకీ గతి ఎలా పట్టింది అని అడిగితే, చమత్కారంగా అర్జునుడు పరమశివుడిని తన గాండీవంతో తలమీద కొట్టినప్పుడు నాచేతికి ఈ భిక్షపాత్ర వచ్చింది అన్నాడట. రాజుగారు వాపోయి మళ్లీ చెప్పుమని అడిగారు.

గాండీవ దండ తాడితుని కాలగళుని గమనించి
నెత్తిపైనుండిన గంగ భీతిని మహోధధి చేరెను
చందురుడాకశమండగ గోరె వాసుకి ధరాశ్రయుడయ్యె
జగత్పతిత్వము ఉధ్ధండత నిను చేరెడి, ధాత కపాలము నను చేరెడిన్

గాండీవంతో తలమీద కొట్టినప్పుడు కాలగళుని (పరమశివుని) శరీరంలో చాలామార్పులు జరిగాయట
తలమీద గంగ భయంతో మహోధధి అంటే సముద్రం చేరి పోయింది, చంద్రుడు ఆకాశాన్ని అండగా కోరాడు మెడలో వాసుకి భూమిమీద కలుగు లో దాకుంది. జగత్పతిత్వం రాజసం నిను చేరింది, మిగిలిన ధాత కపాలం అంటే బ్రహ్మ కపాలం భిక్షాపాత్ర నను చేరింది. అని ఛలోక్తిగా చెప్పాడట.

గరగరికెల వేంకటపతి

భాగ్యనగరంలో వున్న మా సహోదరుడి ఇంటి దగ్గర వున్న వేంకటేశ్వరస్వామి వారి గుడిలో స్వామివారికి బ్రహ్మోత్సవాలు జరుపుకుంటున్నారు. ఆ ఉత్సవాలు చూసేసరికి ఒక అన్నమయ్య కీర్తన రాసుకోవాలనిపించింది.  కళా తపస్వి విశ్వనాధ్ గారి దర్శకత్వంలో వచ్చిన శుభలేఖ అనే చలనచిత్రం చాలామంది చూసే వుంటారు.  అందులో అన్నమయ్య శృంగారకీర్తన ఒకటి వుంటుంది. దాని అంతర్జాల లంకె ఇక్కడ వుంచుతున్నాను.
ఎప్పటినుంచో ఈ పాట కొన్ని వందలసార్లు విని, చూసి వున్నా దాని భావంమీద పెద్దగా దృష్టి సారించలేదు, సారించినా భావం నా మట్టి బుఱ్ఱకి అందలేదు. ఇన్నాళ్ళకు స్వామివారు దయతలచినట్లున్నారు, ఆ భావం అంతా కళ్ళకు కట్టినట్టు అనిపించింది.
నెయ్యములల్లో నేరేళ్ళో
వొయ్యన వూరెడి వువ్విళ్ళో
అలమేలుమంగా-శ్రీనివాసుల నెయ్యములు (ప్రేమలు, ప్రణయ కలాపాలు) అల్లనేరేడుపళ్ళలా తీయగావుంటాయని అన్నమయ్య గారి భావన, వారి శృంగారం తలుచుకుంటేనే ఉవ్వుళ్ళు ఊరుతుందట.
పలచని చెమటల బాహుమూలముల-
చెలమలలోనాఁ జెలువములే
థళథళమను ముత్యపుఁ జెఱగు సురటి
దులిపేటి నీళ్ళతుంపిళ్ళో
విరహంతో వేచియున్న అమ్మవారి మేను చెమరించింది. అమె బాహుమూలలు అంటే చంకలు చెమరుస్తున్నాయట పలుచని చెమటలు కారిపోతున్నాయి. చెమటల ఊటలనిండిన ఆమె బాహుమూలములు కొలనులవలే అందంగా ఉన్నాయి.  ముత్యాలు పొదిగిన చెంగుతో ఉన్న చీర కట్టుకుని ఉన్న అమ్మవారు, తన విరహతాపం తడ్డుకోలేక ఆ చీరచెంగుని తీసి విసనకర్రలా పట్టుకుని విసురుకుంది. చెంగులోని ముత్యాలు తళతళ మెరుస్తున్నాయి. విసిరిన జోరుకి చెమట చుక్కలు చిరుజల్లుల్లా రాలుతున్నాయి.
తొటతొటఁ గన్నులఁ దొరిగేటి నీళ్ళ
చిటి పొటి యలుకల చిరునగవే
వటఫలంబు నీ వన్నెల మోవికి
గుటుకలలోనా గుక్కిళ్ళో
ఇంతలోనే స్వామి వారు వచ్చారు, ఆ ఆనందంలో అమ్మవారి కన్నులు అదరటం మొదలు పెట్టాయి, వారి రాకను ఆనందిస్తున్న తన్మయత్వంలో ఆమె కన్నులనుండి బాష్పాలు రాలాయి. ఇంతకు మునుపు అమ్మవారు అనుభవించిన విరహం గుర్తుకు వచ్చి చిలిపి అలకలలు నటిస్తూ, పెదవుల్లో చిరునవ్వులు చిందిస్తూ ఉంది. కాస్త విరహం, కాస్త సిగ్గు కలిపి మర్రిపళ్ళలా ఎర్రగా అమ్మవారి వున్న అధరాలు, ఆ అధరామృతం పంచే ఆ పెదవులు స్వామివారిని గుటకలు వేయిస్తున్నాయి. 
గరగరికల వేంకటపతి కౌఁగిట
పరిమళములలో బచ్చనలే
మరునివింటి కమ్మనియంప విరుల-
గురితాఁకులినుప గుగ్గిళ్ళో
అలంకార ప్రియుడైన స్వామివారు గరగరికెలతో నానావిధ పరిమళములతో వున్న శ్రీవేంకటేశుడి కౌగిలిలో ఒదిగిపోయింది శ్రీమహాలక్ష్మి.  అమ్మవారి ఆ విరహతాపాన్ని చల్లార్చగలిగేది, కేవలం స్వామివారి బిగి కౌగిలేకదా, ఆ తాపవేళలో మన్మథుడు తన చెరకు విల్లునుండి వారి మీదకి పువ్వుల బాణాలు కూడా ఇనపగుగ్గిళ్ళులా అనిపించాయట. ఇనుపగుగ్గిళ్ళులా ఎందుకు? అన్న సందేహం కలగచ్చు.  వారి రస క్రీడలో ఒకరి మేను మీద ఒకరు చేసుకున్న గాయాలటువంటివి మరి. ఇంకా చిత్రమేమిటంటే ఆ అంపవిరుల గాయాలుకూడా వారిరువురికీ కమ్మగా రుచిస్తున్నాయట.
కొన్ని పదాలకు అర్థాలు :
నెయ్యము = స్నేహము, ప్రియము
అల్లోనేరేళ్ళో = అల్లనేరేడు పండు, స్త్రీలుపాడే పాట (జానపదం)
ఒయ్యన = తిన్నగ, మెల్లగ
ఉవ్విళ్ళూ = తపనలు, తహతహలు
పలచని చెమట = లేత చెమట, సన్నని చెమట
బాహుమూలములు = చంకలు, కక్షములు
చెలమలు = గుంటలు,  కొలనులు, పల్లము
చెలువము = అందము, సౌందర్యము
ముత్యపు = ముత్యాల
చెఱగు = చెంగు, చీర కొంగు, పైట
సురటి = విసనకఱ్ఱ
దులుపేటి = దులుపుతున్న
నీళ్ళ తుంపిళ్ళో = తుంపరలు, వాన చినుకులు
తొటతొట కన్నుల తొరిగేటి నీళ్ళు = అదురుతున్న కళ్ళనుండి రాలేటి కన్నీరు
తొరిగేటి = రాలేటి
చిటిపొటి యలుకలు = చిన్న చిన్న గొడవలు, చిలిపితగాదా, అల్పమైన , 
చిరునగవే = చిరునవ్వులే
వటఫలంబు = మర్రిపండు
వన్నెల = సొభగు
మోవి = పెదవి
గుక్కిళ్ళు = గుటక మింగు శబ్ధము
గరగరికల = సింగారమైన, అలంకారములుగల
బచ్చనలు = కలయికలు, కూటములు, ఒదిగిపోవడము
మరునివింటి = మన్మథుడి చెరకు విల్లు
కమ్మని = కమ్మనైన
అంప విరులు = పువ్వుల బాణాలు
గురి = లక్ష్యం
తాకు = తాకేటి
గుగ్గిళ్ళు = ఉడకబెట్టిన శనగలు


ఛత్రపతి సినెమా చూసే వుంటారు, దానిలో పాటకి అర్ధం అద్భుతంగా వుంటుంది. నాకర్ధమయినంత వరకూ ఇక్కడ రాసుకుంటున్నాను

అగ్ని స్ఖలన సందగ్ధ రిపు వర్గ ప్రళయ రధ ఛత్రపతి
మధ్యందిన సముధ్యత్కిరణ విద్యుత్ద్యుమని ఖని ఛత్రపతి
తజ్జం తజ్జను తధిం ధిరన ధిం ధిం తకిట నట ఛత్రపతి
ఉర్వీ వలయ సంభావ్య వర స్వచ్చంద గుణధి

కుంభీ నిగర కుంభస్థ గురు కుంభి వలయ పతి ఛత్రపతి
ఝంఝా పవన గర్వాపహర వింధ్యాద్రి సమ-ధ్రుతి ఛత్రపతి
చండ ప్రభల దోర్ధండ జిత దోర్దండ భట తటి ఛత్రపతి
శత్రుప్రబల విచ్ఛేదకర భీమార్జున ప్రతి

ధిగ్ ధిగ్ విజయ ఢంకా నినద ఘంటారవ తుషిత ఛత్రపతి
సంఘ స్వజన విద్రొహి గణ విధ్వంస వ్రత మతి ఛత్రపతి
ఆర్త త్రాన దుష్తధ్యుమ్న క్షాత్ర స్పూర్తి ధిధితి
భీమక్ష్మా పతి ….శిక్షా స్ఫుర్తి స్థపతి!!

తన శత్రుసమూహమును (రిపువర్గ) తన అగ్నివల్ల (అగ్నిస్ఖలన) దహించివేసేవాడు (సందగ్ధ), ప్రళయమనే కాల రథానికి అధిపతి ఛత్రపతి.
(మధ్యందిన) మిట్ట మధ్యాహ్నపు (సమ్ ఉద్యత్) ప్రకాశవంతమైన కిరణములతో (విద్యుత్ద్యుమణి) సూర్యులకు  నిలయం (ఖని).
తఝ్ఝణుతఝణు-తద్ధింధిరన-ధీంధీంతకిట అనే జతులకు తగిన నాట్యమాడే నటధీరుడు. నటరాజుగా.

భూగోళంలోని (ఉర్వీ-భూమి, వలయ-గోళం) గౌరవించదగినవారిలో (సంభావ్య) గొప్పవాడు (వర). స్వేచ్ఛాయుతమైన (స్వచ్చంద) గుణములకు ఆలవాలం (గుణధీ).

శ్రేష్ఠమైన (నిగర) ఏనుగు (కుంభీ) కుంభస్థలం (కుంభ) పైనున్న (స్థ) గురువు, అటువంటి ఏనుగుల వలయానికి (సమూహానికి) పతి నాయకుడు.

ఝంఝా పవన, వేగంగా వీచే గాలుల గర్వాన్ని అణచగల (గర్వాపహారి) వింధ్య పర్వతాలతో సమానమైన కాంతి (ద్యుతి) కలిగినవాడు. .

భయంకరమైన (చండ) ప్రత్యేకమైన (ప్ర) బలవంతమైన చేతికర్రచే (దోర్దండ) జయింపబడిన (జిత) దండధారులైన భటులకు రాజు. అంటే శత్రువులను జయించగల దండధారులైన భటులకు రాజు.

ప్రత్యేక (ప్ర) బలాన్వితులైన శత్రువులను రూపుమాపడంలో (విచ్ఛేదకర) భీమార్జునులతో పోలిక (ప్రతి) కలవాడు.

అన్ని దిక్కులలో విజయభేరుల (విజయ ఢంకానినద, ఘంటారవ) మ్రోతలచే ఉప్పొంగేవాడు (తుషిత-తృప్తి).

సంఘానికి, తనవారికి విశేషమైన ద్రోహం చేసే సమూహాలను ధ్వంసంచేయడమనే మతమునందు నిలచిన మనస్సుకలవాడు.

ఆర్తులకు రక్షకుడు. దృష్టద్యుమ్నుడి లాగానే క్షత్రియ పరాక్రమ కిరణాలు (దీధితి) ప్రసరింపజేయగలవాడు. ధీమంతులకీ భూమికీ (క్ష్మా) నాయకుడు. శిక్షాస్మృతిని అమలుపరిచే అధినాయకుడు (స్థ-ఉన్న).

ఆనతి నీయ్యరా…

ఆనతి నీయరా హరా సన్నుతి సేయగా సమ్మతి నీయరా దొరా సన్నిది చేరగా

ఆనతి నీయరా హరా సన్నుతి సేయగా సమ్మతి నీయరా దొరా సన్నిది చేరగా

ఆనతి నీయరా హరా  

తన మీద దయ చూపని గురువుగారి ని శివుని తో పోల్చి గురువుని స్తుతించటానికి, (పూజించటానికి) గురువు సన్నిధి చేరటానికి సమ్మతి (అనుమతి) కోరటం ఈ పాట లోని ప్రత్యేకత. 

నీ ఆన లేనిదే రచింప జాలున వేదాల వాణితో విరించి విశ్వ నాటకం

నీ సైగ కానిదే జగాన సాగున ఆయోగమాయతో మురారి దివ్యపాలనం

వసుమతిలో ప్రతి క్షణం పశుపతి నీ అధీనమై

వసుమతిలో ప్రతి క్షణం పశుపతి నీ అధీనమై

 కదులును గా సదా సదాశివ ఆనతి నీయరా హరా 

ని నీ స ని ప నీ ప మ గ స గ ఆనతి నీయరా

అచలనాధ అర్చింతును రా ఆనతి నీయరా

 పమ పని పమ పని పమ పని గమ పని

సని సగ సని సగ సని సగ పని సగ

గమగసా నిపమ గమగస మగసని ఆనతి నీయరా  

జంగమ దేవర సేవలు గొనరా

మంగళ దాయక దీవెనలిడరా

సాష్ఠాంగమున దండము చేతు ర ఆనతి నీయరా 

ఇక్కడ పరమ శివుని (తన గురువు)  గొప్పతనాన్ని చెప్పటానికి ప్రయత్నం చేయతం జరిగింది. శివుడాజ్ఞ లేనిదే చీమైనా కుట్టదు అంటారు. ఆ విషయాన్నే మరింత గొప్పగా వివరించతం జరిగింది. నీ (శివుడు) ఆజ్ఞ లేకుండా విరించి అంటే బ్రహ్మ దేవుడు కూడా వేదాల రూపంలో విశ్వనాటకాన్ని రచించ గల్గేవాడేకాదు, శివుని అనుమతి లేనిదే మురారి అంటే మురాసురుని చంపినవాడు (కృష్ణుడు) అంటే శ్రీమహావిష్ణువు ముల్లోకాలని ఏలేవాడే కాదు. శివుడికి వున్న పేర్లలో అచలనాధుడు అనేది కూడా ఒక పేరు. జంగముడు అంటే బసవన్నని (నందిని) పూజించేవాడు, జంగమ దేవర అంటే శివుడు,   ఎల్లప్పుడూ పశుపతిని అధిష్ఠించి కదిలే ఓ సదాశివా, ఓ పరమశివా నా సేవలు అందుకుని మంగళదాయకమైన దీవెనలు ఇయ్యినాకు నీదరి చేరటానికి, నిన్ను స్తుతించటానికీ అనుమతి ప్రసాదించు అని శిష్యుడు కోరుతున్నాడు. 

సానిప గమపనిపమ, గమగ పప పప మపని పప పప

గగమ గస సస నిసగ సస సస సగ గస గప పమ పస నిస గసని సగ సగ

 సని సగ సగ పగ గగ గగ సని సగ గ గసగ గ

 పద గస గ మ స ని పమగ గ ఆనతి నీయరా 

 శంకరా శంకించకురా వంక జాబిలిని తలను ముడుచుకొని

విషపు నాగులను చంకనెత్తుకొని నిలకడ నెరుగని గంగనేలి

ఏ వంకలేని  నా వంకనొక్కకడగంటి చూపు పడనీయవేమి

ఈ తరుణిగ  సేవించుకొందురా ఆనతి నీయరా 

పరమ శివుని (గురువుగారి) మెప్పు పొందటానికి చాలా మార్గాలుంటాయి, అందులో ఒకటి పక్కవాడిలో లొపాన్ని చూపించి వాడికన్నా నేను మంచివాడినే అనిపించుకోవటం, దీన్నే చాలామంది reverse engineering అంటారు.  ఇక్కడ కూడా అలాటిదే, ఓ శంకరా నన్ను బ్రోవటానికి శంకించవలసిన అవసరం లేదు, వంక జాబిల్లిని తలన ముడుచుకున్నావు, విషపునాగులను మెడను చుట్టుకున్నావు, నిలకడ అంటూ ఎరుగని గంగని నెత్తి కెక్కించుకున్నావు, ఇన్ని వంకలున్న వీరందరినీ అక్కున చేర్చుకున్నావు మరి ఏ వంక లేని నా వైపు నీ ఓరకంట కూడా చూడవేమి? అలా చూసినా చాలు ఆ తరుణం కోసం నిన్ను సేవించటానికై ఎదురు చూస్తున్నాను.  

పప పమప నినిపమగస గగ

పప పమప నినిపమగస గగ

గమపని గ మపనిస మ పనిసగ ని స ప ని మ పా గా మా స

 పప పమప నినిపమగస గగ

 గమపని గా మపనిస మా

పనిసగ ని స ప ని మ ప గ మ స గా మ

పప పమప నినిపమగస గగా

గమపని గమపని స మపనిసగని

గమపని గమపని స మపనిసగని

స పని మ ప గ మ స గ మ

పప పమప నినిపమగస గ గా

గామపని గమాపాని స మపానిసగని

స పని మ ప గ మ స గ మ

పప పమప నినిపమగస గ గా గా

గగ మమ పప నిగ తక తకిట తకదిమి

మమ పప నినిసమ తక తకిట తకదిమి

పపనినిసస గని తక తకిట తకదిమిసపని

మప గమ సగమ

 పప పమప నినిపమగస గ గా 

రక్ష ధర శిక్షా దీక్ష ధ్రక్ష

విరూపాక్ష నీ కృపావీక్షణాపేక్షిత ప్రతీక్షణుపేక్ష చేయక

పరీక్ష చేయక రక్ష రక్ష అను ప్రార్ధన వినరా

ఆనతి నీయరా హరాసన్నుతి సేయగ సమ్మతి నీయరా

దొరా సన్నిధి చేరగాఆనతి నీయరా హరా 

ఓ విరూపాక్షా నీ కృపావీక్షణ కోసం ఆశ తో ఎదురు చూస్తున్నాను, ఇంక ఆలస్యము చేయక నన్ను ఇంక పరీక్ష చేయక నా మొర విని నిన్ను స్తుతించటానికి, నిన్ను స్తుతించటానికి అనుమతినివ్వు. ఈ పాటను విన్నప్పుడు నాకు గజేంద్రమోక్షము గుర్తుకు వస్తుంది. ఎందుకంటే అక్కడ కూడా గజేంద్రుడు మొదట మద గర్వంతో శ్రీమహావిష్ణువుని వేడగా విష్ణుమూర్తి కదలలేదు కానీ లావొక్కింతయు లేదు అన్నీ నువ్వే అని వేడితే విష్ణుమూర్తి దిగి వచ్చాడు. ఇక్కడ శిష్యుడు కూడా అదే మాదిరిగా ముందు పక్కవాళ్ళ లోపాలని చూపి వేడటం ఆ తరువాత రక్ష రక్ష అని ప్రార్థించటం జరిగింది.