What is Dharma

धर्मं यो बाधते धर्मो न स धर्मः कुधर्म तत्

अविरोधात्तु यो धर्मः स धर्मः सत्य विक्रम

ధర్మం యో బాధతే ధర్మో న స ధర్మః కుధర్మ తత్
అవిరోధాత్తు యో ధర్మః స ధర్మః సత్య విక్రమ

Dharma is a non-translatable word originated from Bharat. A crude meaning of this word is way of life. This great subhashita says if someones way of life is obstructing or responsible for disturbances and troubles in someone else’s way life that cannot be called as dharma rather it should be called as kudharma. A way of life should only be called as dharma only if it is not troublesome for any of the living beings. That is the only dharma which will win the truth. 
The greatness of sanatana dharma is it teaches the same, सर्वे भवन्तु सुखिनः means every sanatan dharma follower pray god Almighty for the peaceful living of every creature in the world. Please don’t get confused dharma with religion. In sanatan dharma also there are religions Shiva, Vaishnava etc… and some time in between there were fights between these religions too. But then sanatan dharma has greatness to assimilate those religions without their differences in it and stood as a single oldest dharma. Which means followers of those sanatana dharmic religion are able to come out of the trap of religion. In a way every blind follower of the religion has to realize that धर्मो रक्षति रक्षितः. 

Unfortunately, now also in the current so called civilized scientific age also there are religions which are propagating hate towards other religions saying their god is the only God, or some other religions say you are a kaphir if you don’t follow my god and our religious texts. 

ధర్మం అనే భారతీయ భాషా పదానికి పర్యాయ పదం మరే భాషలోను లేదు. ధర్మం అంటే అది ఒక జీవనశైలి. ఒకరి జీవనశైలి మరొకరికి బాధ కలిగించేదిగా వుంటే అటువంటి జీవనశైలిని ధర్మం అనే అనకూడదు, అది కుధర్మం. ఎవ్వరికీ చేటు కలిగించకుండా వుండే జీవన శైలినే ధర్మం అంటారు. అటువంటి ధర్మమే సత్య విక్రమ సత్యాన్ని గెలవగలుతుంది.

సనాతన ధర్మం గొప్పతనం అదే, సర్వే భవంతు సుఖినః అని సనాతన ధర్మాన్ని ఆచరించే ప్రతీ వ్యక్తీ పరమేశ్వరుని ప్రతి దినమూ ప్రార్థిస్తాడు. చాల మంది ధర్మము మతము ఒక్కటే అని అపోహతో వుంటారు. సనాతన ధర్మంలో కూడా శైవం, వైష్ణవం తదితర మతాలూ వున్నాయి. ఆయా మతాల మధ్యలో, నా దేవుడు గొప్ప అంటే నా దేవుడు గొప్ప అనే కొంతకాలం కలహాలు కుడా చెలరేగాయి. కాని సనాతనధర్మం ఆయా మతాలలో భేద భావాలను, విద్వేషాలను దూరం చేసి సామాజిక స్పృహ పెంపొందించింది. అంటే ఆయా మతాలవారు మతం అనే ఉచ్చులో నుంచి బయటపడి సనాతన ధర్మం బోధించే సామాజిక సమరసతను ఆనందించసాగారు. అంటే గ్రుడ్డిగా మతాన్ని అవలంబించే వారు ధర్మో రక్షతి రక్షితః అని అర్థం చేసుకోవాలి.

దురదృష్ట వశాత్తు నేటికీ సాంకేతిక నాగరిక సమాజంలో కొన్ని మతాలు వారి మతమే గొప్పదని, వారు ఆరాధించేదే దైవమని, మరి కొన్ని మతాలు వారి ఆరాధ్య దైవాన్ని కాక ఎవరినైనా పూజుస్తే వారిని కాఫిర్ అని మత మౌడ్యాన్ని ప్రజల మీద రుద్దుతున్నాయి.

దాంపత్యం

పార్వత్యాః వరపాణి పల్లవతలే యాః పద్మరాగారుణా
క్షిప్తాః శంభు శిరస్థలే ప్రవిమలాః గంగాంబు బిందు ప్రభాః
స్రస్తాః శారద నీరదోపమ తనుద్యుత్యాం విలీనాశ్చతాః
ముక్తాః వాం శివదా భవన్తు గిరిజా శ్రీకంఠ వైవాహితాః

पार्वत्याः वरपाणि पल्लवतले याः पद्मरागारुणा
क्षिप्ताः शंभु शिरस्थले प्रविमलाः गंगांभु बिंदु प्रभाः
स्रसताः शारद नीरदोपम तनुद्युत्यां विलीनाश्चताः
मुक्ताः वां शिवदा भवन्तु गिरिजा श्रीकंठ वैवाहिताः

శివ పార్వతుల కళ్యాణ ఘట్టం:
పార్వతి యొక్క పల్లవం అంటే పువ్వులు పువ్వుల వంటి పాణి అంటే చెయ్యి చేతిని తాక గలిగిన వరం పొందిన ముత్యాల తో చేయబడిన తలంబ్రాలు అమ్మ ఎర్రని గోరింట పండిన చేతిలో పద్మ రాగాలలాగ అరుణా అంటే ఎర్రగా కనిపిస్తున్నాయిట, అవే తలంబ్రాలు క్షిప్తా అంటే రాత్రి నలుపు కి ప్రతీక శంభు శిరస్థలే అంటే పరమశివుని నల్లని జటాజూటం మీద పడి గంగాంబు బిందు ప్రభా అంటే పవిత్రమైన గంగ నీటి బొట్టు వలే మెరిసిపోతున్నాయట ఎంత చీకటైనా పక్కనే చంద్ర కాంతి వుంది కదా, అవే తలంబ్రాలు స్రస్తా అంటే విడిపెట్టిన అని శరత్ కాలంలో నీరదం మేఘం వదలి పెట్టినట్లు జల జలా పరమశివుని తనువు మీద పడి తెల్లని శివుని కాంతిలో కలిసి తనువులోనే విలీనం అయిపోయినట్టు అనిపిస్తన్నాయిట. గిరిజ వివాహంలో ఆ ముత్యాలు శివదా భవంతు మనకు శుభం కలిగించు గాక అని శ్లోకం. చాలా మంది పెళ్ళిళ్ళలో శుభలేఖలమీద జానక్యాః కమలామలాంజలి పుటేయాః అని సీతారాముల కళ్యాణ ఘట్టం గురించిన శ్లోకం రాసి ఆయా నూతన దంపతుల జీవితం సీతారాముల వలే ఆదర్శ ప్రాయంగా వుండాలని దీవిస్తారు. ఈ పై శ్లోకం ఆది దంపతులు శివపార్వతుల కళ్యాణ ఘట్టంలోనిది. మా పెళ్ళి శుభలేఖ మీద ఇదే శ్లోకం ప్రచురించారు.

During the wedding of Lord Shiva and Parvati, the akshatas made of perls in the red hand of parvati looked likes natural ruby stone, and then from there when she left on the dark black head of shiva are shining like pure ganga drops, the same perls again when they were falling down like clouds raining during monsoon season are getting merged with the white color of lord shiva, such akshatas may give you love and prosperity. Normally many people would have read a sloka on the wedding invitation about Lord Sita & Rama जानक्याः कमलामलान्जलि पुटेयाः… By writing this sloka our elders are wishing the newly wed couple to lead a role model marital life sita rama. The above sloka is also of the similar type but shiva parvati are known as aadi dampati means first couple. On our wedding invitation this shiva parvati sloka was printed.

ఏ కోరిక లేని శివుడు మన్మధుని భస్మం చేసిన శివుడు పార్వతితో కలసి ఎందుకుంటాడు అని అనుమానం రావచ్చు. దానికి చమత్కారంగా ఈ పద్యం చెబుతారు.

Lord shiva doesn’t have any wishes and requirements, he even killed manmadha for disturbing him during his tapasya, then why did married parvati? With a little wit this sloka is told to answer this question.

అసారభూతే సంసారే, సారభూతా నితంబినీ,
ఇతి సంచిత్య వై శంభుః, అర్ధాంగే కామినీం దధౌ.

असारभूते संसारे सारभूता नितंबिनी
इति संचित्य वै शंभुः अर्धाड्गे कामिनीम दधौ

సృష్టి జరగిన తరువాత పరమశివునికి, అసారభూతే సంసారే అంటే ఈ సృష్టి లో సారమేలేదు అని అనిపించిందిట, మరి సారం అంతా ఎక్కడుంది అని పరికించి చూస్తే సారభూతా నింతిబినీ అంటే అందమైన నడుము కలిగిన అమ్మ పార్వతి లో కనిపించిందిట వెంటనే తన శరీరంలో శరీరంలో అర్థభాగం ఇచ్చి సారాన్ని తన సొంతం చేసుకున్నాడట పరమశివుడు. ఎంత గమ్మత్తయిన ఊహ…

When lord paramaSiva looked at the world that is created, it seems he felt that the world is so lifeless or without saara (असारभूते संसारे), then he started searching for the saara and found in nitambini सारभूता नितंबिनी (a beautiful lady with well developed hips) which mother parvati. Immediately then Sambhu, gave his half body to keep that saara with him only. what a beautiful thought.

Like in the above sloka, i am a person without any saara, she became the saara in me after our wedding. Today is our 10th wedding anniversary. I pray to the lord shiva parvati and all our elders for our joy and prosperity.

ఈ రోజుకి అమ్మానాన్నలు పెట్టిన శ్రీరామకృష్ణ పేరులో శ్రీ సార్ధకం అయ్యి నేను శ్రీమంతుడినయ్యి ఒక దశాబ్ది పూర్తి అయ్యింది, ఈ రోజు మా 10వ పెళ్ళి రోజు. ఏ సారం లేని నాకు సారం అంతా తనే అయ్యింది నా అర్ధాంగి. ఇలాగే ఆ ఆదిదంపతుల, పెద్దల ఆశీర్వాదాలు ఎల్లప్పుడూ మాతో వుండాలని ఆశిస్తూ….

సనాతన ధర్మం అంటే…

సనాతన ధర్మం అంటే ఏమిటో ఒక్క మాటలో చెప్పగలిగే నిర్వచనం కాదు. సనాతన అంటే ఎప్పుడూ వుండేది అని అర్థం, ఇంచుమించు శాశ్వతానికి పర్యాయపదం.

ధర్మం అంటే సత్యాన్ని కాపాడుకుంటూ వుండే ఒక జీవనశైలి (ఇంచు మించు నాగరికత అని అనవచ్చు). మరి సత్యం అంటే ఏమిటి అని అడుగుతారేమో…

నారదుడు ఇంద్రుడి చెరనుండి ప్రహ్లాదుడి తల్లిని (ప్రహ్లాదుడు గర్భంలో వున్నప్పుడు) విడిపించి తనకు సత్యం అంటే ఏమిటో ఇలా చెప్తాడు.

సత్యస్య వచనం శ్రేయః సత్యాదపి హితం వదేత్

యావత్భూతానాం హితం ఏతత్ సత్యం మతం మమ.

నిజం మాట్లాడటం మంచిది, నిజం కన్నా హితం మాట్లడటం అలవాటు చేసుకోవాలి. యావత్ భూతానాం అంటే సకల చరాచర జగత్తుకు హితం చేసేది సత్యం అని నా అభిమతం అంటాడు.

ఇక్కడ ముఖ్యంగా మూడు పదాలున్నాయి ఒకటి సత్యం, మతం చివరగా ధర్మం. నారదుడంతటివాడు ఇది సత్యం నా అభిమతం అన్నాడు, మతిః ఇతి మతం అంటే ఒకరి ఆలొచనలనుంచి పుట్టేది మతి దాన్ని ఆచరిస్తే అది మతం. కానీ అందరి ఆలోచనలు అందరికీ హితం చేసేలా వుండవు కదా, ఆయా ప్రకారంగా మతాలూ వాటి బోధనలు ఏర్పడ్డాయి. నారదుడి ఆలోచన ప్రకారం రాక్షస రాజు భార్యని బిడ్డను కాపాడటం హితం (యావత్ భూతానాం ) కాబట్టి దాన్ని కాపాడటం ధర్మం.

ధర్మం అనే పదానికి పర్యాయ పదాలు లేవు. అసలు ధర్మం అనే పదం వేరే ఏ దేశ భాషలలోను లేదు. వారికి అర్థం అయినంత వరకు మతమూ ధర్మమూ ఒక్కటే, మన దురదృష్ట వశాత్తూ భావదాస్యంలో వున్న మనం మన గొప్పతనాన్ని మరిచి వారు చెప్పిన నిర్వచనాలు అవలంబించాలో లేదో తెలియని అయోమయ స్థితికి దిగజారిపోయాం. పాస్చాత్య నిర్వచనం ప్రకారం మతం అంటే ఒక గ్రంధం ఒక దేవుడు ఓకే ప్రవక్త ఉండాలి, మరి హైందవం ఆకోవలోకి రాదు కానీ దాన్ని బలవంతంగా హిందూ ధర్మాన్ని హిందూ మతం అని వ్యవహరించటం మొదలు పెట్టాం.

నిజానికి సప్త సింధు అంటే 7 నదుల మధ్య వున్నా భూభాగంలో వున్న ప్రజలు అవలంబించిన జీవనశైలి సింధు నాగరికత ఆ సింధు కాలక్రమేణా హిందూ రూపంతరం చెందింది. ఇది హిందూ ధర్మం అని అనకూడదు సనాతన ధర్మం అని అనాలి ఎందుకంటే, ఈ విధమైన భారతీయ జీవన శైలి ఎప్పుడు నుండి అవలంబించటం మొదలు పెట్టారో ఎవ్వరికీ తెలియదు ఎన్ని యుద్ధాలు దండయాత్రలు జరిగిన చెదిరిపోకుండా నిలబడింది అందుకే అది సనాతనం అయ్యింది. సనాతన ధర్మం కాకుండా ప్రపంచ పటంలో ~49 రకరకాల జీవన శైలులు (నాగరికతలు) వున్నాయి అని చరిత్ర (ఈజిప్టియన్లు , మెసపొటేమియన్లు , రోమన్లు , గ్రీకులు, మయాన్లు , కుషాణులు ఇంకా చాలా…) కానీ మతాంధకారంలో జరిగిన దండయాత్రల వలన ఆ జీవన శైలులన్నీ తుడిచిపెట్టుకుపోయి కేవలం క్రిస్టియన్, ఇస్లాం లాంటి మతాలుగా మారిపోయాయి. కానీ సనాతన ధర్మం మాత్రం ఎన్ని దండయాత్రలు చవిచూసినా చెక్కు చెదరలేదు అందుకే సనాతనం.
సనాతన ధర్మం గురించి ఇంకొక్క మాట గర్వంగా చెప్పుకోగలిగినది ఏమిటి అంటే

భగవత్గీత లో కృష్ణుడు జాతస్య హి మరణం ధృవం అంటే పుట్టిన వాడు మరణిస్తాడు, మరణించిన వాడు వేరే రూపంలో మళ్ళీ పుడతాడు అని చెబుతాడు. మరి ఆలోచనల ద్వారా వచ్చిన మతాలకి పుట్టుక వుంది కాబట్టి వాటికి ఒక జీవన కాలం ఉంటుంది అది చరిత్ర ద్వారా మనకు తెలుసు కూడా, సనాతన ధర్మం పుట్టుక లేనిది అంటే దానికి జీవన కాల పరిమాణం కూడా ఉండదు అది ఎల్లప్పుడూ అలాగే ఉంటుంది.

అదీ నాకు తెలిసిన నాకు అర్థం అయ్యిన సనాతన ధర్మం కథ.

పెద్దపండుగ

మనకి పండుగలు ఎన్ని వున్నా సంక్రాంతినే పెద పండుగ అంటారు ఎందుకని?
తొమ్మిది, పది రోజులుండే నవరాత్రులు, దశమి, నెల వుండే కార్తీక మాసం, నాలుగు నెలలుండే  చాతుర్మాస్యం వదిలేసి కేవలం నాలుగు రోజులుండే సంక్రాంతిని పెద పండుగ అంటారు ఎందుకని? కాస్త ఆలోచించండి, ఇలాంటి చిన్న విషయాలను నేర్పిన మన సంస్కృతి గొప్పతనం మనకు అర్థం అవుతుంది…

సనాతన ధర్మంలో మనం జరుపుకునే పండుగలు చాలా వున్నాయి. కొన్ని ధార్మికంగా జరుపుకునే పండుగలు ఒక్క మతం పరంగానో వారు నివసించే ప్రదేశం మీద ఆధార పడి చేసుకునేవి ఉదాహరణకి కార్తీక మాసం శైవులు మాత్రమే ఎక్కువగా జరుపుకునే పండుగ, అలాగే ధనుర్మాసం వైష్ణవులు మాత్రమే ఎక్కువగా జరుపుకునే పండుగ. పొలాల అమావాస్య మొదట్లో ఇది కృష్ణా, గోదావరి జిల్లాలవారు మాత్రమే చేసుకునే వారు అని  విన్నాను అలాగే బోనాల పండుగ తెలంగాణా రాయలసీమ వారు మాత్రమే జరుపుకునే పండుగ. మరి కొన్ని ధార్మిక పండుగలు అందరూ జరుపుకునేవి అంటే విజయదశమి, దీపావళి, ఉగాది, రథసప్తమి. ఒక విషయం పండుగ ఏదైనా ఎవరు ఏ పేరుతో జరుపుకున్నా సనాతన ధర్మం లో ప్రకృతి సంబంధిత విషయం ఒకటి ఖచ్చితంగా ఉంటుంది.

ప్రస్తుతం సంక్రాంతి: మిగతా పండుగలకు కొంత ధార్మిక కోణం ఖచ్చితంగా ఉంది, కానీ సంక్రాంతికి ఏ ధార్మిక కోణము లేదు, పైగా అందరూ జరుపుకునే పండుగ. మరి ఇంతకీ సంక్రాతి ఏ ధార్మిక కోణం లేకపోయినా మనం ఎందుకు జరుపుకుంటున్నాము? ఏ దేవుడిని ఉద్దేశించి మనం సంక్రాంతి జరుపుకుంటాము? కొందరు సూర్యుడి పేరు చెప్పవచ్చు, కాసేపు సూర్యుడి పేరున సంక్రాంతి జరుపుకుంటున్నాము అనుకుంటే ఇప్పుడు చేసే ఏ కార్యక్రమం లోనూ సూర్యుడిని ఉద్దేశించి జరిపే పూజలు ఏమి లేవు కదా!!! సంక్రాంతి అచ్చంగా ప్రకృతి సంబంధిత పండుగ. సరిగ్గా సంక్రాంతి సమయానికి మన అన్నదాతలు రైతన్నలకు పంట చేతికి వస్తుంది, కోతలు మొదలు అవుతాయి ఇంటినిండా ధన ధాన్యాలు నిండుగా ఉంటాయి. ఆస్తిక నాస్తిక సంబంధం లేకుండా అందరూ సంతోషంగా వుంటారు. ఆ సంతోషాన్ని కేవలం మన ఇంటితో పరిమితం చేయకుండా పలు దాన ధర్మాలు చేసే గొప్ప ఆచారం ఈ పండుగలో ఉంటుంది.
ఈ విషయంలో  సిరివెన్నెలగారి పాట నాకు ఎంతో ఇష్టమైన పాట గుర్తుకు వస్తుంది.

శీతాకాలంలో ఏ కోయిలైన రాగం తీసేనా ఏకాకిలా…

మురిసే పువులులేక విరిసే నవ్వులులేక ఎవరికి చెందని గానం సాగించునా

పదుగురి సౌఖ్యం పండే దినమే పండుగ కాదా

ఆనాడు వాసంత గీతాలూ పలుకును కద.
అందరూ చలిలో,ఆకలితో వున్నప్పుడు వారి బాధను చూసి కోకిల కూడా పాడటం మానేసిందిట, వసంత కాలం రాగానే పంట చేత రాగానే అందరూ సుఖంగా వున్నప్పుడే ఆ కోకిక వసంత గీతాలు ఆలపిస్తుందని, అంత కన్నా పెద్ద పండుగ ఇంక ఏమి ఉంటుంది అంది కోకిల ఆనందంగా పాడుతుందిట. జ్ఞానం తెలియని కోకిలలకే పదిమంది సుఖంగా వున్నపుడు పాడటం మొదలు పెడితే, అన్ని తెలిసిన మనం అందరూ సుఖంగా వున్నారు అని అనుభవించగల మనం ఆ ఆనందాన్ని ఎలా వ్యక్త పరచుకోవాలి? అందుకే అన్నిటికన్నా పే…..ద్ద పండుగ సంక్రాంతి రోజున చేసుకుంటాము.

ఈ సంక్రాంతి సమయంలోనే మనకు తారసపడతారు. సంక్రాంతి సమయం లో అందరూ సుఖంగా వున్నపుడు కూడా తిండి దొరకక బాధ పడుతున్న కొందరు అభాగ్యులుంటారు. అటువంటి వారికోసం హరిదాసు ఇంటింటికీ వెళ్ళి బియ్యం పప్పులు సేకరించి పంచిపెడుతుంటారు. నాకు మా నాన్న గారి తో కలిసి Food corporation of India పని చేసే ఒకాయన తెలుసు ఆయన ఈ సంక్రాంతి సమయం లో నెల రోజులు పనికి సెలవు పెట్టి హరిదాసు వేషం వేసుకుని అందరికీ దాన ధర్మాలు చేసేవారు. అప్పటి వరకూ హరిదాసు అంటే అదొక రకమైన యాచన (అడుక్కోవటం) అనుకునేవాడిని ఈ విషయం తెలిసిన తరువాత నాకున్న అభిప్రాయం మారిపోయింది వారి పట్ల అపారమైన గౌరవం వచ్చింది.

పక్క వారి గుండెల నిండా చిక్కనైన వేదన నిండ

ఏ హాయి రాదోయి నీ వైపు మరువకు అది

అనే సిద్ధాంతం ఆచరించి చూపెట్టిన  మహానుభావులు ఆ హరిదాసులు. అదే సంక్రాంతి పెద పండుగ